مرحوم دكتر حسابی بی شك یكی از موثرترین خدمتگزاران علم و فرهنگ ایران در عصر حاضر و از پیشگامان رواج دانش جدید و ایجاد نهادهای علمی نوین در كشور به شمار می‌رود كه خالصانه كمر به آبادانی ایران بست و در شرایطی كه می‌توانست به بالاترین سطوح علمی جهان در رشته فیزیك نایل شود، با شوق خدمت به كشور موقعیت‌ مناسب علمی خود در بزرگترین دانشگاه‌های جهان رها كرد و به ایران بازگشت و با پایه‌گذاری و مشاركت در ایجاد بزرگترین نهادهای علمی، آموزشی و اجرایی كشور نقشی بی‌بدیل و تاریخی در مسیر توسعه علمی ایران ایفا كرد.
مرحوم دكتر حسابی كه در اوایل اسفندماه 1281 هجری شمسی در خانواده‌ای «تفرشی» به دنیا آمد، به دلیل شرایط خاص خانوادگی این امكان یافت كه به رغم مشكلات و تنگناهای مالی خانواده تحصیلات خود را در مدارس و دانشگاه‌های امروزی لبنان و فرانسه پشت سر بگذارد و در نخستین سال‌های جوانی به دریافت مدارج مختلف علمی از جمله دانشنامه دكتری فیزیك با درجه عالی از دانشگاه «سوربن» فرانسه نایل شود.
حسابی چند سال بعد برای تكمیل نظریه‌ای كه در زمینه فیزیك ذرات داشت به آمریكا رفت و مدتی در دانشگاه‌های پرینستون و شیكاگو به فعالیت‌های پژوهشی در این زمینه پرداخت.
دكتر حسابی علی رغم علاقه شدیدی كه به فیزیك و فعالیت‌های تحقیقاتی داشت و با وجود موقعیت مناسبی

ادامه مطلب رو  ببینید.....

كه برای كار و تحقیق در بهترین و مجهزترین دانشگاه‌ها و آزمایشگاه‌های روز دنیا داشت، به ایران بازگشت آن هم در شرایطی كه در محیط استبدادزده و عقب‌مانده آن روز هیچ جایگاه درخوری برای اشتغال یك دانش‌آموخته عالی فیزیك وجود نداشت.
حسابی با این حال این بخت را پیدا كرد كه با همراهی جمعی از رجال فرهیخته آن روزگار، زمامداران بی‌سواد اما شیفته مظاهر تمدن غرب را به ایجاد دانشگاه در كشور متقاعد كند و به این ترتیب در سال 1313 دانشگاه تهران به عنوان نخستین مركز آموزش عالی امروزی در كشور آغاز به كار كرد .
دكتر حسابی حدود نیم قرن یعنی تا آخرین سال‌های حیات خود ارتباط علمی خود را با دانشگاه تهران به عنوان استاد حفظ كرد كه ثمره آن تربیت چندین نسل از اساتید و دانش‌آموختگان علوم و مهندسی در كشور است.
وی در كنار تدریس و فعالیت‌های آموزشی نقشی استثنایی در پایه‌گذاری بسیاری از فعالیت‌ها و مراكز علمی و اجرایی كشور ایفا كرد.
از جمله دستاوردها و خدمات علمی و فرهنگی استاد می‌توان به مواردی همچون انجام اولین نقشه‌برداری علمی، فنی و مهندسی كشور (تهیه نقشه نوین راه ساحلی سراسری میان بنادر خلیج فارس - بندر لنگه به بوشهر) (سال 1306)، تأسیس مدرسه مهندسی وزارت راه و تدریس در آن (سال 1307)، تأسیس دارالمعلمین عالی و تدریس در آن ( 1307)، ساخت نخستین رادیو در كشور (1307)، تاسیس دانشسرای عالی و تدریس در آن ( 1308)، ایجاد نخستین ایستگاه هواشناسی در ایران (1310)، نصب و راه‌اندازی اولین دستگاه رادیولوژی در ایران (1310)، تعیین ساعت ایران (1311)، تأسیس اولین بیمارستان خصوصی در ایران به نام « بیمارستان گوهرشاد» (به یاد مادر گرامیشان) (1312)، مأموریت وزارت راه برای ساخت راه تهران به شمشك جهت معادن ذغال سنگ (1312)، پیشنهاد و تدوین قانون تأسیس دانشگاه تهران و تأسیس دانشكده فنی (1313) و ریاست آن دانشكده تا سال 1315 و تدریس در آن، تأسیس دانشكده علوم و ریاست آن دانشكده از 1321 تا 1327 و از 1330 تا 1336 و تدریس در گروه فیزیك آن دانشكده تا واپسین روزهای عمر، ‌تأسیس مركز عدسی‌سازی - دیدگانی - اپتیك كاربردی در دانشكده علوم دانشگاه تهران، مأموریت خلع ید از شركت نفت انگلیس در دولت مرحوم دكتر مصدق، ریاست اولین هیأت مدیره و مدیریت عامل شركت ملی نفت ایران، تصدی وزارت فرهنگ در كابینه مرحوم دكتر مصدق، ‌پایه‌گذاری مدارس عشایری و تأسیس نخستین مدرسه‌ عشایری ایران (1330)، مخالفت با طرح قرارداد ننگین كنسرسیوم و كاپیتولاسیون در مجلس، مخالفت با عضویت دولت ایران در قرارداد سنتو (باكت بغداد) در مجلس، پایه‌گذاری مؤسسه ژئوفیزیك دانشگاه تهران (1330) ، پایه‌گذاری مركز تحقیقات و رآكتور اتمی دانشگاه تهران، تأسیس سازمان انرژی اتمی و عضو هیأت دایمی كمیته‌ی بین‌المللی هسته‌یی ( 1330 - 1349) ، تدوین قانون استاندارد و تأسیس مؤسسه استاندارد ایران ( 1333)، ‌تأسیس نخستین رصدخانه نوین در ایران، تأسیس اولین مركز مدرن تعقیب ماهواره‌ها در شیراز ( 1335)، پایه‌گذاری مركز مخابرات اسدآباد همدان (1338) ، تشكیل و ریاست كمیته پژوهشی فضای ایران و عضویت دایمی كمیته بین‌المللی فضا (1360)، تأسیس انجمن موسیقی ایران، تاسیس و عضویت پیوسته فرهنگستان زبان ایران از ( 1349) تا واپسین روزهای فعالیت آن مرحوم اشاره كرد.
دكتر حسابی بی‌شك یكی از بزرگترین چهره‌های علمی معاصر كشور است كه توانست در مقطعی تاریخی از توسعه كشور به مدد همت والا، نوجویی و عشق سرشار خود به پیشرفت و آبادانی میهن، نقشی بی‌بدیل در عرصه دانش و فرهنگ كشور ایفا كند كه البته سعادت گام بر داشتن در این راه مقدس را با چشم‌پوشی از بسیاری امتیازات و فرصت‌های درخشان پیشرفت علمی و مادی بدست آورد.
دكتر حسابی سرانجام پس از نود سال عمر پر بار و خدمت بی وقفه در راه توسعه و اعتلای ایران در شهریورماه 1371، به دنبال عارضه قلبی بدرود حیات گفت؛ در حالی كه همانند بسیاری از چهره‌های علمی و فرهنگی و خدمتگزاران صادق اعتلای ایران حتی در واپسین سال‌های حیات خود گمنام و ناشناخته ماند و جز اقلیتی از اهالی علم و فرهنگ كمتر كسی با جایگاه علمی و خدمات ماندگار وی آشنایی داشت.
شاید مهمترین تقدیری كه در زمان حیات مرحوم حسابی از پیشگام دانش نوین كشورمان شد، تجلیل جمعی از شاگردان و دوستداران قدرشناسش از وی طی كنفرانس شصت سال فیزیك ایران در سال 1366 بود كه بخشی از مراسم را به تجلیل از او به عنوان «پدر فیزیك ایران» اختصاص دادند.
با این حال اندك زمانی پس از درگذشت دكتر حسابی به یكباره نام او را در رسانه‌ها مطرح شده و دیری نگذشت كه این استاد پیشكسوت كه در طول عمرش كمتر نامی از او مطرح می‌شد و كمتر مسئولی سراغی از او می‌گرفت، به سرعت به شهرتی بی‌سابقه دست یافت به طوری كه خیابان‌ها و مدرسه‌ها و اماكن مختلفی در سراسر كشور به اسم وی نامگذاری شد و نام او زینت بخش كتاب‌های درسی شد.
به گزارش ایسنا، شكی نیست كه متاسفانه در كشور ما مرگ ــ ترجیحا از نوع غریبانه و ناگهانی - معمولا اولین شرط برای بازشناسی و قدردانی از شخصیت‌های بزرگ علمی و فرهنگی است ولی در مورد مرحوم دكتر حسابی به نظر می‌رسد، دلایل دیگری هم در شهرت بالا و یك‌باره وی مؤثر بوده است.
از جمله آنها طرح اعطای عنوان مرد علمی سال 1990 در رشته فیزیك از سوی مؤسسه‌ای موسوم به «مركز بین‌المللی بیوگرافی» كمبریج به مرحوم دكتر محمود حسابی است.
عنوانی كه اگر چه به زعم جامعه علمی و فیزیك پیشگان كشور با توجه به عدم اعتبار علمی آن مؤسسه چیزی بر افتخارات ماندگار و جایگاه علمی درخشان مرحوم دكتر حسابی نمی افزاید، ولی در تبلیغات و مطالبی كه از سوی برخی مطرح می‌شود، از آن به عنوان یكی از بزرگترین افتخارات و عناوین علمی این دانشمند فقید یاد می‌شود.
یكی دیگر از مهمترین افتخارات و عناوینی كه درباره مرحوم حسابی مطرح شده و همچنان سرتیتر بسیاری از بیوگرافی‌ها و مقالات و خبرها در مورد ایشان است، عنوان «تنها شاگرد ایرانی انشتین» است.
البته با توجه به جایگاه برجسته انشتین به عنوان یكی از بزرگترین دانشمندان سده‌های اخیر و به ویژه با توجه به جایگاه و موقعیت منحصر به فرد این فیزیكدان بزرگ به عنوان سمبل علم و دانشمند در جامعه علم دوست ما - كه یك روز شاهد ظهور ستاره دنباله‌دار وطنی او در برخی رسانه‌ها هستیم و روزی دیگر تصویر خردسالی تا كهن‌سالی او را در بیلبوردهای تبلیغاتی شهر می‌بینیم كه تاكید می‌كند اگر كتاب‌های موسسه «...» را بخوانیم حتما در كنكور قبول می‌شویم - تلاش برای انتساب دكتر حسابی به عنوان یك فیزیكدان ایرانی به این دانشمند برجسته قرن كه روزگاری هم زمان با حضور وی در دانشگاه پرینستون بوده است، چندان غریب نیست، اگر چه مرحوم حسابی در معدود مصاحبه‌هایی كه داشته ــ‌ از جمله مصاحبه تفصیلی با مجله «دانشمند» ــ در بیان خاطرات خود تنها به دیداری كوتاه با «آلبرت انشتین» اشاره می‌كند كه طی آن نظریه خود را برای آن فیزیكدان بزرگ مطرح كرده و انشتین از او خواسته به تحقیقاتش در آن زمینه ادامه دهد.
چه بسا اگر دكتر حسابی می‌توانست به عشق سرشار خود به رفع عقب ماندگی ها و پیشرفت كشورش غلبه كرده و آسایش كار در آزمایشگاه‌ها و محیط‌های علمی پیشرفته غرب را به شوق خدمت در جامعه عقب نگه‌داشته شده ایران دهه‌های نخست سده 1300 رها نكرده و تحقیقات علمی موفق خود را در عرصه فیزیك پی می‌گرفت، روزی به فیزیكدانی نامدار در عرصه جهانی و صاحب نظریه تبدیل می‌شد؛ اما روح بلند و متعهد دكتر حسابی كه با اغنای خودخواهانه حس علم دوستی و كسب عناوین و افتخارات فردی سیراب نمی‌شد، آینده دیگری را برای او رقم زد.
اندك تاملی در سوابق و خدمات درخشان این دانشمند متعهد كه همگان بر نقش تاریخی و سازنده او در پیشرفت علمی ایران اذعان دارند، چنان تصویری باشكوه و ستودنی از مرحوم دكتر حسابی ترسیم می‌كند كه عناوینی چون «مرد علمی سال»، «شاگرد ایرانی انشتین» و برخی تعبیرات مبالغه‌آمیز كه درباره جایگاه علمی آن مرحوم در عرصه تحقیقات فیزیك مطرح می‌شود در برابر آن‌ها رنگ می‌بازد.
حسابی بدون این عناوین هم دوست‌داشتنی، ستودنی و بزرگ است و چه بسا دوست‌داشتنی‌تر، ستودنی‌تر و بزرگ‌تر.

منبع:ایسنا

با کلیک روی لوگوی1+ این مطلب را به بقیه علاقه مندان به ریاضی پیشنهاد کنید.ممنون از حمایت شما